Programma

Organist

Petra Veenswijk studeerde orgel- en klavecimbel aan het Rotterdams conservatorium. Zij behaalde het diploma uitvoerend musicus orgel in 1989 bij André Verwoerd, en Bernard Winsemius, en docerend musicus klavecimbel in 1990 bij David Collyer. In 1985 won zij het Nationaal Orgelconcours te Leiden in de categorie “muziek van de twintigste eeuw”. In 1990 behaalde zij de derde prijs en de publieksprijs op het Internationaal Rijnstreek Orgelconcours te Nijmegen. Met een beurs van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap volgde zij na haar diplomering een jaar lang interpretatielessen bij Daniël Roth te Parijs. Petra vervolgde haar studie in Parijs aan het “Conservatoire National de Région” te Parijs bij Marie- Louise Jaquet- Langlais en Jean Langlais. Deze studie bekroonde zij met de “Prix d’Excellence” (1991). Zij behoort tot de laatste leerlingen van Jean Langlais. In de jaren 1989- 1991 volgde zij diverse interpretatie- cursussen aan de Schola Cantorum.

Als Internationaal concertorganist geeft zij jaarlijks een groot aantal concerten in binnen- en buitenland. Haar repertoire omvat het gehele orgeloeuvre van oude tot en met de hedendaagse orgelliteratuur, met een speciale voorkeur voor het Frans symfonisch repertoire. Petra is een regelmatig gevraagd jurylid van orgelconcoursen. In 2010 zat zij in de adviescommissie van de Stichting Jan Pieterszoon Sweelinckprijs die een oeuvreprijs toekent, in 2014 zat zij in de jury van de Sweelinck-Mullerprijs en in 2016 in de jury van het Internationaal Ambitus jeugd orgelconcours. In 2022 was zij jurylid van het Internationale César Franck orgelconcours te Haarlem. Zij geeft lezingen en workshops vooral over Frans romantische orgelmuziek en de muziek van Jean Langlais. Regelmatig verzorgde zij orgelbespelingen voor de radio. In 2021 werd door NPO 4- radio een podcast met haar opgenomen voor de rubriek, “Alle registers open” en in 2022 was zij te horen op NPO 4, “de Pijplijn”. In 2024 viel zij in de prijzen naar aanleiding van een orgelconcert in Kortrijk (B). Haar spel werd vele malen vastgelegd op CD met het accent op het Frans symfonisch orgelrepertoire.

Sinds 1987 is zij als organist verbonden aan de Maria van Jessekerk te Delft en vanaf 1994 combineert zij de functie van organist/ dirigent. Ook is zij verantwoordelijk voor de internationale orgelserie op het historische Maarschalkerweerd- orgel (1893) van de Maria van Jessekerk te Delft. In 1996 werd zij onderscheiden met de zilveren medaille van de Societé Academique “Arts- Sciènces Lettres” te Parijs.

In april 2018 werd aan haar de onderscheiding “Ridder in de Orde van Oranje-Nassau” uitgereikt.

Zie ook de website; www.veenswijkorgel.nl

Toelichting op het programma

Charles Marie Widor (1844–1937) was één van de eerste componisten die een orgelsymfonie componeerde, zo ontwikkelde hij zich als één van de belangrijkste pijlers van de Franse orgelromantiek. Het woord “symphonie” verwijst hier niet naar een orkestwerk, maar naar een grootschalige, symfonische behandeling van het orgel, waarbij het instrument als orkest wordt gebruikt. Inspiratiebron voor zijn 10 orgel symfonieën vormt het grote Cavaillé-Coll orgel in de Parijse St. Sulpice, waar hij in 1870 organist werd.

De 7e symfonie ontstond rond 1887 en behoort tot zijn “tweede reeks” van drie monumentale symfonieën (nr. 5–7). Met deze tweede reeks van symfonieën toont Widor zijn meesterschap van verfijning van contapunt techniek, terwijl het hele klankspectrum van het orgel benut wordt. Waar de 5e en 6e symfonie vaak strenger en meer dramatisch zijn, heeft de 7e symfonie een meer afwisselend, soms zelfs speels karakter. Toch behoudt Widor steeds zijn orkestrale benadering van het orgel: grote klankblokken, contrasterende kleuren, en een duidelijke symfonische structuur.

Opbouw (zes delen)

1. Moderato – krachtig openingsdeel in sonatevorm, dramatisch en plechtig. Het gebruikte thematische materiaal keert later in de hele symfonie terug.
2. Choral – een breed gedragen koraalachtige beweging, doet denken aan de lutherse koraaltraditie, maar gehuld in Frans romantische kleuren.
3. Andante -Allegretto; licht van karakter met vloeiende melodielijnen, het heeft een pastoraal karakter.
4. Allegro ma non troppo – Dit energieke deel met zijn pianistiek karakter is duidelijk geïnspireerd op de composities van Chopin en Schumann
5. Lento- één van de meest expressieve momenten in de orgelsymfonie. Donkere, bijna mystieke harmonieën tonen Widor in zijn meest introspectieve gemoed. 
6. Finale – virtuoos en briljant slotdeel, met majestueuze akkoorden en een triomfantelijk karakter.

“Stunde der Weihe, Op. 132 nr. 4” van Marco Enrico Bossi (1861-1925):

Bossi’ werd op twintigjarige leeftijd organist van de kathedraal van Como.Van 1890 tot 1895 was hij conservatoriumleraar te Napels. Daarna volgden directeurschappen van de conservatoria van Venetië, Bologna en Rome Hij stierf op de terugreis van zijn concerten in de V.S. tijdens de bootreis. Dit jaar wordt hij herdacht.

Bossi’s orgelstijl combineert romantische expressie met dramatiek en technische virtuositeit. Hij schreef graag in lyrische, vaak religieus getinte vormen. Deze compositie maakt deel uit van de cyclus “5 Pieces in free style, Opus. 132”, gepubliceerd rond het begin van de 20e eeuw. 
Stunde der Weihe betekent letterlijk “uur van wijding” of toewijding. Vaak wordt het stuk aangeduid met de ondertitel “Hora mystica” (Latijn voor “mystiek uur”). De compositie kenmerkt zich door een plechtige, mysterieuze atmosfeer, waarin contemplatie, spiritualiteit en serene schoonheid centraal staan.

Poem of Happiness- Jean Langlais(1907-1991)

Jean Langlais () was een blinde Franse componist en organist die vanaf 1945 werkzaam was als organist aan de Parijse Ste. Clotilde. Naast een bekend internationaal concertorganist en improvisator was hij ook een groot pedagoog; Petra Veenswijk behoort tot zijn laatste leerlingen. Hij is bekend om zijn expressieve stijl, de rijke harmonieën, de modaliteit, de mystieke sfeer en de folklore invloeden.

De serie “Poem of…..”, bestaat uit 3 Poems en lijkt een meditatieve, contemplatieve gedachtegang te ontwikkelen: van Life(leven dl.1) via Peace(vrede, dl. 2) naar Happiness (geluk).

Elk stuk reflecteert op een specifiek aspect van het menselijk bestaan. Happiness (1966) roept een sfeer op van uitbundig geluk gecombineerd met lyrische expressie.

Gegevens concert

Locatie: Kathedrale Basiliek St.-Bavo, Haarlem, Leidsevaart 146, 2014 HE Haarlem. Ingang aan het Bisschop Bottemanneplein
Toegang: gratis, vrijwillige bijdrage. Kosten € 10-15,– per persoon. Donaties: zie donateurspagina

Sponsoren 2025

Bernard Bartelink werd op 2 november 1929 in Enschede geboren. Aan het Nederlands Instituut voor Katholieke Kerkmuziek te Utrecht studeerde hij orgel bij Albert de Klerk en directie. Aan het Amsterdamsch Conservatorium studeerde hij orgel bij Anthon van der Horst, in 1954 afgerond met een Prix d’Excellence. In 1955 voltooide hij zijn studie compositie en muziektheorie bij Léon Orthel. In 1961 won hij het Internationale Orgelimprovisatieconcours te Haarlem. Sindsdien was hij meermalen jurylid bij dit concours.

Hij begon zijn carrière als organist van de Obrechtkerk te Amsterdam en was van 1971 tot zijn pensionering in 1999 organist van de Kathedrale Basiliek Sint-Bavo te Haarlem. Tot 1994 was hij ook verbonden aan het Koninklijk Concertgebouworkest te Amsterdam. Daarnaast was hij hoofddocent orgel en improvisatie aan het Sweelinck Conservatorium en aan het Twentsch Conservatorium te Enschede. Als orgeldocent gaf hij les aan onder anderen Rob Goorhuis, Thom Jansen, Jos Laus, Dirk Out, René Verhoeff en Flip Veldmans. Tussen 2001 en 2014 was Bartelink werkzaam in onder meer Engeland, Frankrijk en Spanje, waarbij hij soleerde in onder meer de Royal Festival Hall in Londen en de Notre-Dame van Parijs.

Hij componeerde orgel- en koorwerken, onder meer Requiem pro Elisabeth, en kamermuziek. Hij was ook adviseur bij verbouwingen en restauratie van orgels.

Op 13 april 2013 gaf Bartelink in de Kathedrale Basiliek Sint-Bavo zijn afscheidsconcert. Op 19 oktober 2014 overleed hij in Haarlem.

Tijdens de Hoogmis van 1 december 2024 zal in de kathedrale basiliek St.-Bavo worden gevierd dat Ton van Eck precies 25 jaar titulair organist van de Bavo kathedraal zal zijn.

Na een korte introductie door de voorzitter van de Stichting Willibrordusorgel, prof.dr. Karel C.A. Davids, werden op zaterdag 28 september j.l. de eerste drie exemplaren van het boek “HET WILLIBRORDUSORGEL – van verguisd instrument tot rijksmonument” door de auteur dr. Ton A.A.M.J. van Eck aangeboden aan mr. Wim M.N. Eggenkamp, oud-voorzitter van de Stichting Kathedrale Basiliek Sint-Bavo en zeer nauw betrokken bij de aanwijzing van het Willibrordusorgel als rijksmonument, plebaan-deken drs. Floris J. Bunschoten, voorzitter van het parochiebestuur, de eigenaar van het Willibrordusorgel, en Stephan A.E. van Rijt, bestuurslid van Vriendenkring van de Nieuwe Bavo en degene die een groot deel van het beeldmateriaal in het boek heeft verzameld.

Het was een feestelijke gebeurtenis, waar de auteur Ton van Eck vele boeken heeft gesigneerd en onder een borrel werd nagepraat, ook over de première van Le Cinquantenaire, een nieuwe compositie van Rob Goorhuis.

Het boek is te verkrijgen bij de Stichting Willibrordusorgel via het bestelformulier op deze website of via een briefje aan de secretaris van de Stichting Willibrordusorgel, Leidsevaart 146, 2014 HE Haarlem. De verkoopprijs bedraagt: € 20,- (€ 17,50 voor donateurs) + verzendkosten.

Op 3 mei 2025 zal het concertseizoen op het Willibrordusorgel weer van start te gaan. De concerten vinden plaats op zaterdagmiddag om 16.00 u..

We houden u op deze website op de hoogte. Ook kunt u zich inschrijven voor onze nieuwsbrief per e-mail.

Programma

Organist

Geerten Liefting (Nijkerk, dec 1983) Studeerde Orgel, Kerkmuziek, Improvisatie, Compositie en Koordirectie aan het Conservatorium van Utrecht, Antwerpen en Rotterdam bij ondermeer Reitze Smits, Wim Henderickx, Luc van Hove en Wiecher Mandemaker. Daarnaast studeerde hij Improvisatie bij Hayo Boerema en Cor Ardesch en compositie bij Peter Jan Wagemans.

Geerten is sinds augustus 2007 dirigent-organist van de Heilige Bonaventura te Woerden en tevens assistent-organist van de Grote of St. Laurenskerk te Rotterdam en vesperorganist van de Domkerk te Utrecht.

Als organist won hij eerste en tweede prijzen op diverse grote internationale concoursen. Hij trad op bij producties van bijvoorbeeld Festival Voor de Wind, Culturele Caravaan en verzorgde grote producties met koren als de Laurenscantorij, het Ribatutta Ensemble en het Nederlands Blazersensemble.

In 2013 won hij de eerste prijs op het Hinsz- compositieconcours te Kampen, waar het Nederlands Kamerkoor zijn werk ‘Renovatio Mundi’ in première bracht. Geerten geeft veel concerten en componeert voor diverse bezettingen.

Toelichting op het programma

César Franck componeerde Pièce Héroïque voor een van de inwijdingsconcerten van het Trocadéro-orgel (1878) dat hij gaf, evenals zijn collega’s Guilmant, Gigout, Saint-Saëns en Widor. Franck speelde op 1 oktober 1878. Het stuk getuigt enerzijds van de triomfalistische smaak van zijn tijd, maar het doet ons niet de impulsen vergeten van Francks grote fantasie, noch van zijn declamatorische bevalligheid in het pastorale middendeel. De drie delen vormen een A B A’ structuur met een breed hymnisch coda. Mogelijk was het geschreven als een, zij het laat, eerbetoon aan de gevallenen in de Frans-Duitse oorlog van 1870-1871.

Charles-Marie Widor schreef zijn Symphonie gothique in 1894 en 1895. Hij speelde zelf de première op 4 april 1895 op het Cavaillé-Coll – orgel van de abdijkerk van Saint-Ouen in Rouen (vandaar de toevoeging “Gothique”). In de laatste twee delen hoort men het gregoriaanse “Puer natus est”, de introïtus van de dagmis van Kerstmis. Daarvan is in het vandaag gespeelde tweede deel van deze symfonie nog geen sprake. Het is een lyrische cantilene (Andante sostenuto) van dit in drie onderdelen gedeelde stuk.  

De op 29-jarige leeftijd gesneuvelde Jehan Alain liet ,ondanks de korte periode waarin hij actief was een relatief groot en interessant oeuvre na. De Première Fantaisie stamt uit 1932. Boven deze fantasie schreef de componist het volgende motto:  “Ik riep naar de Hemel zelf, om te vragen hoe het lot ons kan leiden door de duisternis. En de Hemel sprak: “volg je blinde instinct.” (Omar Kayyam). Het heeft één hoofdthema dat ritmisch wordt gevarieerd. Voor zijn kleine zusje Marie-Claire (toen 6 jaar oud) schreef hij boven de trieste slotfrase de volgende humoristische zin: Un’ gross’ locomotiv’ avec un tout p’tit tender (Een grote locomotief met een heel kleine tenderwagen). Dit dualisme komt in veel van zijn werken tot uitdrukking.(Ton van Eck)

Maurice Duruflé schreef verscheidene orgelwerken die vaak op de concertprogramma’s verschijnen, deze suite is daar een voorbeeld van. De compositie begint met een bezonken prelude waarin een diepe onderhuidse spanning voelbaar is die nog niet geheel tot uitbarsting komt. De meer luchtige Sicillienne die hierop volgt, kan gezien worden als een intermezzo in de compositie waarna de Toccata, het bekendste deel uit deze suite, volledig tot uitbarsting komt  (Leendert Verduijn).

Vervolgens een werk van de concertgever uit zijn cyclus Book 1 met als titel ‘La Lune Bleue; de blauwe maan’. Een kleurrijk, mysterieus en impessionistisch werk vol gelaagdheid. In het werk heeft Geerten Liefting zich laten inspireren door drie beelden:

• De blauwe maan vanaf de aarde; alles is donker in de nacht en het enige lichtpunt is de maan zelf die de aarde verlicht. Het werk begint begint met dit beeld, een uiterst rustig en impressionisch beeld.
• Het tweede beeld is de maan omgeven van andere lichamen en sterren in het heelal. Duizenden sterren, flitsen, kleuren en veel gelaagheid.
• Het derde beeld is de maan van dichtbij; het robuuste van de maan, de vorm, de kracht en de kleurrijkheid. Deze drie beelden worden met elkaar afgewisseld. 

Gegevens concert

Locatie: Kathedrale Basiliek St.-Bavo, Haarlem, Leidsevaart 146, 2014 HE Haarlem. Ingang aan het Bisschop Bottemanneplein

Toegang: gratis, vrijwillige bijdrage, b.v. via onderstaande QR-code (scannen vanuit bankapp). Kosten € 10-15,– per persoon. Donaties: zie donateurspagina

Sponsoren 2024

Op 28 september 2024 zal Ton van Eck de première spelen van Le Cinquantenaire, een nieuwe compositie van Rob Goorhuis.

Rob Goorhuis studeerde o.a. bij Bernard Bartelink. Hij schreef vele composities voor blazersensembles. Le Cinquantenaire heeft Rob Goorhuis aan geboden aan de Stichting Willibrordusorgel als postuum eerbetoon aan Bernard Bartelink.

HET WILLIBRORDUSORGEL – van verguisd instrument tot rijksmonument

Een boek over een bijzonder orgel

Weinig orgels in ons land hebben een zo bewogen geschiedenis gekend als het uit 1923 daterende grote Adema-orgel van de voormalige Sint-Willibrorduskerk buiten de veste te Amsterdam dat zich thans als Willibrordusorgel in de kathedrale basiliek Sint-Bavo te Haarlem bevindt. Vanaf de bouw vormde het een voorwerp van tegenspraak.

De Sint-Willibrorduskerk buiten de veste in Amsterdam, een schepping van meester-architect dr. P.J.H. Cuypers was de grootste neogotische kerk in ons land. Het in 1923 gebouwde grote orgel moest het grootste orgel van ons land worden, maar dat doel is nooit bereikt. Helaas werd deze kerk in 1970 gesloopt en het orgel, nog altijd een van de grootste in ons land, dreigde samen met het gebouw ten onder te gaan. Dankzij het privé-initiatief, de inzet, de vasthoudendheid en de offervaardigheid van een groep vastberaden orgelminnaars, die zich in 1969 verenigden in de Stichting Willibrordusorgel, kon het op het nippertje worden gered. Het vond uiteindelijk een nieuwe, passende bestemming in de Kathedrale Basiliek Sint-Bavo te Haarlem in 1971.

Het instrument werd in eerste aanzet in 1923 gebouwd door Joseph Adema en pas in de jaren 1944 – 1949 grotendeels voltooid door diens neef (oomzegger) en opvolger Hubert Schreurs. Na de redding in 1969 was het nog heel lastig om een passende, nieuwe bestemming voor dit grote orgel te vinden. Dat lukte uiteindelijk in de kathedrale basiliek Sint-Bavo in Haarlem.

Reeds kort na de bouw ondervond dit orgel, naast waardering, tevens felle kritiek, in de eerste plaats van hoogstwaarschijnlijk Lou Lichtveld, ook bekend onder zijn latere pseudoniem Albert Helman, die kort tevoren vanuit Paramaribo in Amsterdam was komen wonen. Ook toen het instrument in 1969 van de slopershamer werd gered, staken de kritische geluiden weer de kop op. De algemene herwaardering kwam pas in de loop van de jaren na de plaatsing in Haarlem, mede dankzij de evenementen die worden georganiseerd zoals de jaarlijkse serie Zaterdagmiddagconcerten van mei t/m september en het Internationaal César Franck Concours. Aanvankelijke pogingen van de Stichting Willibrordusorgel in de jaren ’70 om voor het instrument erkenning als rijksmonument te krijgen, slaagden niet. Dat lukte pas in 1995 toen het orgel werd opgenomen in het Rijksmonumen­tenregister.

Dit boek telt 299 pagina’s en verhaalt de lange en vaak moeizame weg die, zeker niet altijd zonder conflicten, is afgelegd voordat het Willibrordusorgel tot stand kon komen, op het nippertje voor de sloop behoed kon worden, in stand kon worden gehouden, gerestaureerd werd en uiteindelijk algemeen erkend werd als een voor ons land uniek orgel. Ook al ontkomt de inhoud niet aan een aantal technische aspecten, het gaat voornamelijk over de mensen die het instrument in 1923 tot stand brachten, het vanaf het midden van de jaren ’40  voltooiden en het in 1969, vlak voor de sloop van de kerk, met succes hebben weten te redden. Het is voornamelijk geschreven op basis van de archieven van de Stichting Willibrordusorgel en die van Adema’s Kerkorgelbouw. Op boeiende wijze toont dit boek hoe dit unieke voorbeeld van klinkend (religieus) erfgoed heeft kunnen overleven.

Esthetisch kent dit orgel met zijn orkestraal karakter een unieke mengeling van Duitse en Franse elementen waarbij het met zijn prachtige grondstemmen en 18 Franse tongwerken een unieke positie in het Nederlandse orgellandschap inneemt.

De auteur van het boek, dr. A.A.M.J. (Ton) van Eck, is niet alleen bijna een kwart eeuw de vaste bespeler van dit orgel, maar ook werkzaam als gecertificeerd orgeladviseur.

Het boek is gepresenteerd in de kathedrale basiliek Sint-Bavo aan de Leidsevaart in Haarlem (ingang Bisschop Bottemannplein), na het zaterdagmiddagconcert op het Willibrordusorgel, het slotconcert van de 51serie, op 28 september a.s. om 17 uur. De eerste drie exemplaren van het boek zijn aangeboden aan mr. Wim M.N. Eggenkamp, oud-voorzitter van de Stichting Kathedrale Basiliek Sint-Bavo en zeer nauw betrokken bij de aanwijzing van het Willibrordusorgel als rijksmonument, plebaan-deken drs. Floris J. Bunschoten, voorzitter van het parochiebestuur, de eigenaar van het Willibrordusorgel, en Stephan A.E. van Rijt, bestuurslid van Vriendenkring van de Nieuwe Bavo en degene die een groot deel van het beeldmateriaal in het boek heeft verzameld.

Het boek is te koop in de kathedrale basiliek St.-Bavo in Haarlem (geopend woensdag t/m zondag 13.00 – 17.00 u.), bij Boekhandel De Vries Van Stockum in Haarlem, bij Boekhandel Blokker in Heemstede en bij Atheneum Boekhandel Haarlem en Amsterdam. Verder kan het worden besteld bij de Stichting Willibrordusorgel via het bestelformulier op deze website of via een briefje aan de secretaris van de Stichting Willibrordusorgel, Leidsevaart 146, 2014 HE Haarlem . De verkoopprijs bedraagt: € 20,- (€ 17,50 voor donateurs) + verzendkosten.

Sponsoren

Presentatie van het boek “Het WILLIBRORDUSORGEL – van verguisd instrument tot rijksmonument”, geschreven door Ton van Eck. Ton van Eck beschrijft in het boek de 100-jarige geschiedenis van het Willibrordusorgel.

Lees de uitgebreide beschrijving van het boek

De eerste drie exemplaren van het boek zullen tijdens deze bijeenkomst worden aangeboden aan:
mr. Wim M.N. Eggenkamp, oud-voorzitter van de Stichting Kathedrale Basiliek Sint-Bavo en zeer nauw betrokken bij de aanwijzing van het Willibrordusorgel als rijksmonument, plebaan-deken drs. Floris J. Bunschoten, voorzitter van het parochiebestuur, de eigenaar van het Willibrordusorgel, en Stephan A.E. van Rijt, bestuurslid van Vriendenkring van de Nieuwe Bavo en degene die een groot deel van het beeldmateriaal in het boek heeft verzameld.

Gegevens boekpresentatie

Locatie: Kathedrale Basiliek St.-Bavo, Haarlem, Leidsevaart 146, 2014 HE Haarlem. Ingang aan het Bisschop Bottemanneplein
Toegang: gratis

Sponsoren boek

Lezing door dr. A.A.M.J. (Ton) van Eck voor donateurs van de Stichting Willibrordusorgel.